vrijdag 13 oktober 2017

De uitslagen druppelen binnen

De verkiezingen in Liberia zitten er op. Althans de eerste ronde voor wat de president betreft. De eerste uitslagen zijn gisteren bekend gemaakt, nadat ongeveer 25-30% van de stemmen is geteld. Voetballegende George Weah gaat fors op kop met 40%, maar het ziet er niet naar uit dat hij de benodigde 50%+1 zal halen. En dan is er een tweede ronde nodig die begin november wordt gehouden tussen Weah en de huidige vicepresident Joseph Boakai, die op 31% staat. Daarover kan geen misverstand bestaan. De nummer drie staat daar ver achter: dat wordt Alexander Cummings  (6,7% - ANC) of Charles Brumskine (9,3% - LP).
De strijd om de 73 parlementszetels wordt wel in één ronde beslecht.


Forse rijen ’s morgens vroeg

De stemlokalen gingen dinsdag 10 oktober om 8 uur open. Ik observeerde samen met een provinciale parlementsvoorzitter uit Nigeria zo’n 15 stembureaus in Monrovia. Om half 6 ’s morgens meldden we ons bij de Wroto Town God of Mercy School, waar toch zeker al zo’n 200 mensen in de rij stonden te wachten. Later hoorden we dat overal in het land kiezers al uren van tevoren zich meldden bij de stemlokalen, bang als ze waren anders niet aan beurt te komen. De hele dag door zouden we forse rijen zien, vanwege het simpele feit dat er 6 of 8 stembureaus in één school zijn. Per stembureau zijn er maximaal 500 kiezers geregistreerd. Maar omdat er geen duidelijke bewegwijzering is, moest iedereen op zoek naar het juiste schoollokaal, wat in de meeste gevallen chaotisch verliep.


Stemmen is een serieuze zaak

In de stemlokalen zelf heersten veelal orde en rust, aangezien de kiezers druppelsgewijs werden binnengelaten. Daar ontmoetten zij de waakzame blikken van zo’n 10 party-agents en een enkele lokale of internationale waarnemer. Die party-agents zitten er de hele dag om alles in de gaten te houden namens hun partij of (onafhankelijke) kandidaat. In ongeveer 3000 van de ruim 5000 stemlokalen zit de hele dag een neutrale waarnemer van een van de twee Liberiaanse burgergroepen die in hierin zijn gespecialiseerd. En dan zijn er nog de internationale waarnemers, die van stembureau naar stembureau gaan. Naast NDI waren dat waarnemers van de Europese Unie, de Afrikaanse Unie, ECOWAS (een samenwerkingsverband van West-Afrikaanse landen en het Carter Centre.
Het stemmen is voor Liberianen een serieuze zaak. Velen staan uren in de rij in een felle zon, maar hebben dat ervoor over. Voor een belangrijk deel wordt dat ingegeven door hoop. Hoop op goed onderwijs, elektriciteit, schoon water, een dokter. En op voortzetting van de vrede, want de verschrikkingen van de burgeroorlog zijn nog niet vergeten.
Als je dat afzet tegen wat ‘de politiek’  de laatste 12 jaar heeft ‘geleverd’ is die hoop bewonderenswaardig. Of wellicht naïef? Of is het een teken van een groeiend bewustzijn dat politici zich meer een meer moeten verantwoorden omdat, ook langzamerhand in Liberia, sociale media en actieve burgergroepen hen in de gaten houden?
Verrassend was dat praktische alle stembureaus bemenst werden door veelal goed getrainde jongeren. Het opzoeken van de naam in de kiezerslijst, het controleren van de foto op de kiezerskaart, het stempelen en uitreiken van de twee stembiljetten, het inkten van de duim voor dat de biljetten in de twee stembussen worden gegooid: bij al deze stappen was een behulpzaam stembureau lid aanwezig.


Zaklantaarns

Om 6 uur gingen de stembussen dicht. Wie in de rij stond, mocht uiteraard nog stemmen. Daarna werden de stembussen geleegd en begon het tellen, dat met allerlei complexe procedures is ingesnoerd om elke beschuldiging van fraude uit te sluiten. Uiteraard weer onder het wakend oog van agenten en waarnemers. De duisternis valt altijd vroeg in, zo rond halfzeven. Omdat verreweg in de meeste scholen geen elektriciteit is, werden zaklantaarns aangeknipt. Zo ook in het stembureau dat ik had uitgekozen. Daar stond geen rij, dus het tellen kon snel beginnen. Helaas klopte het aantal biljetten in de stembus niet met het aantal dat erin zou moeten zitten (ik zal de lezer de details van het ingewikkelde tellen der stemmen besparen), dus moest er opnieuw worden geteld. Daarna moesten de biljetten per kandidaat worden gegroepeerd en omdat het twee verkiezingen betrof, gold voor de tweede stembus dezelfde procedure. Kort en goed: om twee uur ’s nachts was alles geteld, geregistreerd en weer verzegeld.   

De uitslagen worden geprojecteerd en voorgelezen
1700 keer hardop voorlezen 

Televisie is er niet in Liberia. Buitengekomen, stond er een groepje mensen samen naar het Liberia Broadcast System, de staatsradio, te luisteren die af en toe de uitslag van een stembureau wist te melden. De stemmen van elk stembureau worden eerst per provincie op één plek verzameld.  Daar worden ze per stembureau hardop voorgelezen. Opnieuw zijn hier waarnemers en agenten bij aanwezig. De uitslag wordt publiekelijk vastgesteld en doorgegeven aan het nationale hoofdkwartier van de kiesraad. In Montserrado, de provincie met de hoofdstad Monrovia, zijn zo’n 1700 stembureaus. Dus 1700 keer moet deze procedure van hardop voorlezen en definitief vaststellen worden doorlopen. Dat gebeurt in drie zalen van het nationale voetbalstadion en neemt vier tot vijf dagen in beslag. Ik ben daar voor een deel bij aanwezig in dit Walhalla van de verkiezingsresultaten.
Die uitslagen druppelen nu dus binnen en elke dag geeft de kiesraad op zijn website een update van de tussenstand: het Progressive Tally Report. De definitieve uitslag wordt eind volgende week verwacht.